Làng du lịch Thái Hải - dấu ấn “Làng du lịch tốt nhất thế giới”

Một góc làng Tày Thái Hải Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

Giữ hồn làng Tày giữa không gian xanh

Điểm gây ấn tượng đầu tiên khi đến Thái Hải không phải là những công trình hiện đại mà là hệ thống nhà sàn truyền thống nằm giữa cây xanh, đồi núi và mặt nước. Theo giới thiệu của UN Tourism, khu làng có khoảng 20 ha không gian rừng xanh với hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống. Đây là nơi cộng đồng người Tày nhiều thế hệ cùng sinh sống, bảo tồn ngôn ngữ, phong tục, nghi lễ, trang phục và những giá trị văn hóa truyền thống.

Mỗi ngôi nhà sàn ở Thái Hải không đơn thuần là một hạng mục phục vụ tham quan. Đó là một phần của đời sống cộng đồng. Du khách có thể bước vào không gian sinh hoạt của người Tày, thưởng thức món ăn truyền thống, tìm hiểu nghề thủ công, tham gia các hoạt động sản xuất nông nghiệp và trải nghiệm cuộc sống bản địa. Chính cách tổ chức này tạo nên sự khác biệt của Thái Hải so với một khu nghỉ dưỡng được xây dựng mới. Ở đây, đời sống văn hóa là một phần của sản phẩm du lịch, còn người dân địa phương không đứng ngoài hoạt động du lịch mà trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra trải nghiệm cho du khách.

UN Tourism đánh giá Thái Hải dựa trên những giá trị về văn hóa, thiên nhiên, du lịch cộng đồng, phát triển bền vững và khả năng sử dụng các giá trị bản địa để tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc. Chương trình “Best Tourism Villages” được xây dựng nhằm ghi nhận những vùng nông thôn biết khai thác du lịch nhưng đồng thời bảo vệ cảnh quan, văn hóa, tri thức địa phương và phát triển sinh kế cho cộng đồng.

Những ngôi nhà sàn bình yên giữa rừng Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

Du lịch bắt đầu từ việc bảo tồn

Ở Thái Hải, bảo tồn không tách rời phát triển. Những ngôi nhà sàn, tiếng nói, trang phục, món ăn, phong tục và sinh hoạt cộng đồng đều trở thành những “tài nguyên” có giá trị khi được gìn giữ đúng cách. Điều đáng chú ý là người dân địa phương không chỉ trình diễn văn hóa cho khách xem. Họ vẫn sống trong không gian văn hóa ấy. Những lễ hội, nghi lễ, nghề truyền thống, hoạt động sản xuất và ẩm thực được duy trì trong đời sống thường nhật rồi mở ra cho du khách cùng trải nghiệm.

Một địa chỉ du lịch đầy chất lãng mạn Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

UN Tourism ghi nhận Thái Hải tổ chức các lễ hội tinh thần truyền thống, đồng thời sử dụng chính những người am hiểu văn hóa và ngôn ngữ địa phương để hướng dẫn du khách. Các ngôi nhà sàn cũng được duy trì và sử dụng làm nơi lưu trú, giúp du khách tìm hiểu sâu hơn về ẩm thực Tày, sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi và nghề thủ công. Đây chính là tinh thần quan trọng của du lịch cộng đồng: khách đến với một cộng đồng đang sống, chứ không chỉ đến tham quan một mô hình được dựng lên để phục vụ khách.

Khách tham quan và cư dân cùng trải nghiệm Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

Từ nông nghiệp đến sản phẩm du lịch

Một nét đặc biệt khác của Thái Hải là sự kết hợp giữa du lịch và sản xuất nông nghiệp. Theo UN Tourism, làng áp dụng mô hình VAC - vườn, ao, chuồng - trong tổ chức sản xuất. Cách làm này vừa tạo ra nguồn thực phẩm tại chỗ, vừa giúp du khách có cơ hội quan sát và tham gia vào các hoạt động sản xuất nông nghiệp truyền thống.

Từ một khu vực sinh thái, Thái Hải hình thành chuỗi trải nghiệm tương đối hoàn chỉnh: tham quan nhà sàn, tìm hiểu văn hóa Tày, nghỉ homestay, thưởng thức ẩm thực, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, khám phá cảnh quan và tham gia các hoạt động cộng đồng. Đó cũng là hướng đi phù hợp với xu thế du lịch xanh. Thay vì khai thác tài nguyên theo chiều rộng, mô hình Thái Hải tập trung làm tăng giá trị của những gì địa phương đang có. Cây xanh, nhà sàn, văn hóa, ẩm thực, nông nghiệp và con người được kết nối thành một sản phẩm thống nhất.

Trong bối cảnh nhiều vùng nông thôn đang đứng trước sức ép đô thị hóa, việc giữ được không gian sinh thái và văn hóa truyền thống càng có ý nghĩa. Du lịch, nếu được tổ chức phù hợp, có thể trở thành một động lực giúp cộng đồng có thêm sinh kế, đồng thời tạo lý do kinh tế để bảo tồn những giá trị vốn có.

Chiêm ngưỡng hồn cốt tộc người Tày trong một không gian tĩnh lặng Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

Dấu ấn quốc tế của Thái Nguyên

Ngày 20/12/2022, UN Tourism công bố danh sách các “Best Tourism Villages” năm 2022. Thái Hải nằm trong số 32 làng được lựa chọn từ 136 hồ sơ của 57 quốc gia thành viên. Đây là chương trình quốc tế hướng tới việc phát triển du lịch nông thôn gắn với bảo tồn văn hóa, cảnh quan, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho cộng đồng.

Vì vậy, danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” cần được hiểu đúng là danh hiệu thuộc chương trình Best Tourism Villages của UN Tourism, chứ không phải một bảng xếp hạng trong đó Thái Hải đứng ở vị trí số một. Năm 2022, 32 làng tại 22 quốc gia cùng được công nhận.

Đến nay, Thái Hải vẫn là một trong những điểm sáng của du lịch cộng đồng Việt Nam. Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Thái Nguyên, tháng 1/2025, sản phẩm “Du lịch văn hóa dân tộc Tày, Bản làng Thái Hải” được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia; khu bảo tồn cũng nhận Giải thưởng Homestay ASEAN. Những ghi nhận này cho thấy giá trị của Thái Hải không chỉ nằm ở một danh hiệu quốc tế được trao từ năm 2022, mà còn ở quá trình duy trì và nâng cấp sản phẩm du lịch dựa trên văn hóa cộng đồng.

Chỉ cách trung tâm thành phố Thái Nguyên vài cây số nhưng du khách như lạc vào một thế giới khác Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

Điểm đến của du lịch xanh

Trong câu chuyện phát triển du lịch hiện nay, Thái Hải gợi mở một cách tiếp cận đáng chú ý: không nhất thiết phải xây dựng thật nhiều công trình mới để tạo sức hút du lịch. Một ngôi nhà sàn cổ, một món ăn truyền thống, một khu vườn, một câu chuyện văn hóa hay một sinh hoạt cộng đồng, nếu được bảo tồn và tổ chức thành sản phẩm phù hợp, đều có thể tạo ra giá trị.

Đó cũng là lý do Thái Hải phù hợp với những nguyên tắc mà chương trình Best Tourism Villages hướng tới: phát triển kinh tế nhưng đồng thời quan tâm đến xã hội, môi trường, văn hóa và mục tiêu phát triển bền vững. UN Tourism xác định chương trình này nhằm góp phần giảm chênh lệch phát triển nông thôn, tạo việc làm và thu nhập, bảo vệ tài nguyên, giảm chất thải, thúc đẩy đổi mới, chuyển đổi số và nâng cao năng lực cộng đồng.

Một không gian gần gũi với thiên nhiên Ảnh: nguồn Du lịch Thái Nguyên

Từ một vùng đất miền núi của Thái Nguyên, Thái Hải đã đưa câu chuyện về nhà sàn và văn hóa Tày đến với du khách trong nước và quốc tế. Giá trị lớn nhất của mô hình có lẽ nằm ở việc biến những điều tưởng như bình dị của đời sống thành tài sản văn hóa, sinh thái và kinh tế.

Trong bức tranh du lịch xanh của Việt Nam, Thái Hải vì thế không chỉ là một điểm đến để tham quan. Đó còn là câu chuyện về cách một cộng đồng giữ lại ký ức của làng, bảo tồn không gian sống và tạo sinh kế từ chính những giá trị bản địa. Sau danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới” năm 2022, bài toán đặt ra với Thái Hải là tiếp tục giữ được sự nguyên bản ấy trong quá trình phát triển, để mỗi du khách khi rời đi không chỉ nhớ một điểm du lịch đẹp, mà còn nhớ một không gian văn hóa Tày đang được sống, được gìn giữ và tiếp nối./.