Nuôi tôm càng xanh "vượt lũ" thích ứng với biến đổi khí hậu

Tôm càng xanh được nuôi trong ruộng lúa ở vùng phá Hạc Hải - Ảnh: L.Chi

Từ thế bị động “chạy lũ”, mô hình nuôi tôm càng xanh “vượt lũ” giúp kéo dài thời gian nuôi, tăng lợi nhuận và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Từ “chạy lũ” đến “vượt lũ”

Phá Hạc Hải từ lâu nổi tiếng với mô hình lúa - tôm, mang lại sinh kế cho nhiều hộ dân. Tuy nhiên, mỗi mùa mưa lũ, người nuôi tôm luôn phải đối mặt với bài toán khó khi nước dâng bất ngờ. Để tránh thiệt hại, nhiều hộ buộc phải thu hoạch sớm khiến tôm chưa đạt kích cỡ thương phẩm, giá bán thấp và hiệu quả kinh tế giảm đáng kể. Nếu tiếp tục giữ tôm chờ lớn, nguy cơ mất trắng do lũ cuốn luôn hiện hữu.

Thực tế năm 2024, nhiều diện tích nuôi tôm tại khu vực đã bị thiệt hại nặng vì lũ đến bất thường, cho thấy yêu cầu cấp thiết về một giải pháp sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từ nhu cầu thực tiễn đó, mô hình nuôi tôm càng xanh "vượt lũ" đã được nghiên cứu và áp dụng với giải pháp kỹ thuật đơn giản nhưng hiệu quả. Điểm nổi bật của mô hình là hệ thống lưới kết hợp phao nổi có khả năng tự động nâng theo mực nước. Khi lũ dâng, phao sẽ kéo lưới nổi lên, tạo thành hàng rào giữ tôm không bị cuốn trôi; khi nước rút, hệ thống tự trở về trạng thái ban đầu mà không cần điện hay máy móc vận hành.

Nhờ giải pháp này, thời gian nuôi được kéo dài từ khoảng 150-180 ngày lên 230-250 ngày. Tôm có đủ thời gian sinh trưởng, đạt kích cỡ 10-15 con/kg, đáp ứng yêu cầu của các nhà hàng và hệ thống bán lẻ. Giá bán vì thế tăng lên khoảng 270.000-300.000 đồng/kg, lợi nhuận bình quân đạt trên 500 triệu đồng/ha, cao gấp đôi so với phương thức nuôi truyền thống.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn phát huy lợi thế của hệ sinh thái lúa - tôm. Tôm được nuôi theo hướng thuận tự nhiên trong ruộng lúa giúp giảm đáng kể lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Theo nhóm thực hiện mô hình, mục tiêu không phải là chống lại thiên nhiên mà là thích ứng với điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan. Nếu trước đây người dân phải thu hoạch non để "chạy lũ", thì nay hệ thống bảo vệ giúp giữ tôm an toàn ngay trong mùa nước nổi, tạo thêm thời gian để tôm đạt chất lượng thương phẩm. Với nguyên lý hoạt động đơn giản, chi phí đầu tư hợp lý, mô hình có thể được nhiều hộ dân tự triển khai và nhân rộng.

Hướng tới vùng nuôi bền vững

Người dân địa phương đánh giá mô hình đã giúp họ chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất. Áp lực phải thu hoạch gấp khi có thông tin lũ giảm đáng kể, tạo điều kiện để đầu tư dài hạn và nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo đánh giá của ngành chuyên môn địa phương, mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên của vùng phá Hạc Hải, có tính sáng tạo, dễ áp dụng và phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu. Nếu tiếp tục được mở rộng, đây sẽ là cơ sở để nhân rộng tại nhiều địa phương có điều kiện tương đồng.

Trong thời gian tới, mô hình sẽ được mở rộng cho nhiều hộ dân ven phá Hạc Hải, đồng thời hướng tới xây dựng vùng nuôi đạt các tiêu chuẩn VietGAP, OCOP, gắn với truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ sản phẩm.